INLEIDING
In Turkije wonen er ruim 65 miljoen mensen. Het overgrote deel van de bevolking is Islamitisch. Het merendeel, 65% is aanhangers van de Soennitische tak van Islam. Een grote meerderheid van 30% is aanhangers van de Alevietische tak van de Islam. Ook in Nederland wonen Turken met nagenoeg dezelfde verhoudingen. Naar schatting wonen er in Nederland 80.000 Alevieten, waarvan er ruim 1000 in het ‘t Gooi. De Alevieten hebben een eigen interpretatie van de Islam en ze hebben hun eigen specifieke cultuur, filosofie en levenswijze. Veel Nederlanders weten erg weining van de Alevietisme en denken dat alle Turken tot dezelfde stroom binnen de Islam behoren. Dit kom doordat de Alevieten zich een hele lange tijd niet hebben geprofileerd. Vanaf begin jaren 90 is hier verandering in gekomen. Sindsdien zijn in Nederland, Duitsland en ook Turkije Alevitische verenigingen opgericht.
De Alevietisme is ontstaan uit de islam als een een nieuwe religieuze cultuur. Deze cultuur is altijd een ‘tegencultuur’ geweest en is in de geschiedenis van Turkije een belangrijke inspiratiebron geweest in de strijd voor vrijheid en democratie. Ook tegenwoordig werpt de Alevitische gemeenschap met haar afwijzing van de autoritaire aspecten van de islam en haar nadruk op onderlinge verdraagzaamheid, zich op als een bolwerk tegen islamitisch fundamentalisme en als tegenwicht tegen hen die strijden om beginselen van de islam ten grondslag te leggen aan de staat.
Alevieten zien de scheiding tussen kerk en staat die door Atatürk is ingevoerd, als een groot goed, respecteren de verschillende geloven en staan voor tolerantie en humanisme tegenover alle geloven en rassen. Hoewel Anatolië de bakermat is van de Alevieten, wonen veel van hen nu in de grote steden. Het Soennisme en het Alevietisme behoren beide tot de islam, maar er zijn significante verschillen tussen deze twee stromingen. Voor Soennieten is bijvoorbeeld de moskee de belangrijkste gebedsplaats. Soenniten gaan cijf keer per dag naar de moskee om het rituele ‘namaz’ uit te voeren. Ook is de ‘hac’ naar Mekka een belangrijke pelgrimage. Voor Alevieten is de pelgrimage naar Mekka veel minder belangrijk omdat de Alevietisme zegt dat, datgene waar je op zoek naar bent zult gij niet in Mekka vinden maar in je zelf, de mens. In Alevietisme kan altijd en overal gebeden worden, en het bidden is niet aan een speciale vorm gebonden. Alevieten respecteren en bidden voor ‘goed leven’, dus het respect voor de medemens in het leven staat centraal. Alevieten interpreteren de Koran anders dan in de dominante islamitische stromingen (o.a. de Soennieten). Voor Alevieten is de Koran niet een boek die letterlijk moet worden nageleefd maar het bevat richtlijnen om respectvol en goed te leven. Bij het toepassen van deze richtlijnen speelt de wetenschap, de samenleving en de waarden een grote en belangrijke rol.
Ook in moderne tijden kwamen vele Alevieten op voor een goede democratie en betere levensomstandigheden. In de jaren zeventig werden de acties (en reacties) radicaler. Jonge Alevieten hadden zich aangesloten bij de linkse-gedachtegoed, die werd bevochten door de rechtsradicale ‘grijze wolven’. In december 1978 vond in de stad Kahramanmaras een slachting onder Alevieten plaats, waarbij men de indruk had dat de politie werkeloos toekeek. Hetzelfde gebeurde in 1993 in de stad Sivas. Intellectuelen (Alevieten zowel als Soennieten), kunstenaars, schrijvers en journalisten hadden zich voor een congres in een hotel verzameld. Het hotel werd door fundamentalisten in brand gestoken. 37 mensen kwamen om (o.a. een Nederlandse), en ook hier zag men de politie en het leger langs de zijlijn staan. Een derde ‘incident’ vond in 1995 plaats in Istanbul. In de (voornamelijk Alevietische) wijk Gazi schoten ‘grijze wolven’ twee mensen neer. De wijk kwam in opstand, waarvan het resultaat 20 doden was ...
ALEVIETISME
Het begrip “Aleviet” houdt in: Het houden, respecteren en volgen van de filosofie van Ali. Ali was de vierde khalief en bovendien de neef en schoonzoon van Mohammed. Ali had een filosofie binnen de Islam, die luidt: Je moet het “oneindige leven” in de mensheid zelf zoeken. De mens is het allerheiligst op de wereld. De mens heeft alles in zijn eigen handen, de goedheid en de kwaadaardigheid zitten in de mens zelf. De Alevietisme is tegen Nationalistische en Egocentrische visie en vindt dat alle mensen (volkoren) op de wereld elkaars broeders en zussen zijn. De zuiverheid, schoonheid en de humanitaire in de mens is de belangrijkste voorwaarde voor de eenheid en de onderlinge vriendschap. De Alevieten zoeken de waarden van het leven, de oplossing in de mens. De ethiek in de mens is wat het Alevietisme tot een heterodoxe levensbeschouwing maakt.
GESCHIEDENIS
Na de dood van de profeet Mohammed, in het jaar 632, ontstond een geschil over de kwestie wie hem zou mogen opvolgen. Uit historie is op te maken dat Mohammed, Ali als zijn opvolger had aangewezen en dit aan zijn naasten verteld. Maar terwijl Ali bezig was met de voorbereidingen voor de begrafenis van Mohammed werd Ebu Bekir door een elitegroep al uitgeroepen tot de opvolver (khalief) van Mohammed.Hierdoor is er een tweedracht onstaan waardoor een andere deel deze opvolger niet erkende omdat zij van mening was dat Mohammed een opvolger binnen zijn familie had aangewezen: Ali. Ali behoorde tot de familie van Mohammed: hij was een neef van hem en bovendien getrouwd met zijn dochter Fatima. Na de dood vab Ebu Bekir werd resp. Ömer en Osman tot khalief gekozen voordat Ali in 656 khalief werd. Maar de gouverneur van Damascus, Muaviya, kon dit niet accepteren en smeedde een plan om Ali te laten vermoorden. In 661 werd Ali door een huurling tijdens het gebed in een moskee vermoord. De strijd om de rechtmatige opvolging was hiermee niet afgelopen. Bijna 20 jaar na de moord op Ali vond bij de plaats Kerbela (Irak) een grote veldslag plaats, waar Ali’s zoon Hüseyin samen met vele volgelingen de dood vond. In de strijd om de rechtmatige opvolging van Mohammed ligt de oorsprong van verschillende stromingen binnen de islam die tot op heden zijn uitwerking heeft. Zij die Ali als opvolger wilden, worden nu Alevieten genoemd. De Shi’iten zoals in Zuid Irak en Iran zijn ook aanhangers van Ali. Het enige overeenkomst tussen de Alevieten en de Shi’iten is Ali en de twaalf imams. Afgezien van deze zijn er totaal geen overeenkomsten tussen het Alevietisme en de Shi’tisme omdat de Shi'ten volgens de wetten van de Koran (willen) leven terwijl dit door Alevieten ten strengste afgewezen wordt. De Alevietisme werd in Centraal Turkije door dervishen als Haci Bektaş Veli en dichters zoals Pir Sultan Abdal verspreid. Zij vonden veel weerklank bij de bevolking doordat zij de 'stem' van het volk waren en hun gevoelen uitdraagden. Alevieten waarderen het ‘goed leven op aarde’ veel meer dan het leven van "hiernamaals" (Goed leven volgens de regels van wie dan ook). De mens dient zijn verstand te gebruiken, het leven te respecteren (ook van anderen), de wetenschap te dienen en geen verschil maken tussen volkeren en rassen. Het is niet verwonderlijk dat een volk dat deze principes belangrijk vindt, door de machtigen van het rijk en de staat als ‘gevaarlijk’ werd en en nog steeds wordt beschouwd. Juist vanwege het liberale en vrijzinnige gedachtegoed, is het Alevietisme altijd met wantrouwen bejegend en stonden Alevieten eeuwenlang bloot aan vervolging.
De Alevieten zijn altijd een minderheid geweest in Turkije. Ze zijn door de eeuwen heen vervolgd, vermoord en gediscrimineerd. Als gevolg van deze ondedrukking moesten zij hun filosofie en levenswijze (hun geloof) altijd verborgen houden. Ze mochten niet in de steden leven vandaar dat de Alevieten tot begin jaren 1960 altijd in bergdorpen hebben geleefd. Toen Atatürk Turkije een seculiere staat maakte, juichten de Alevieten dit toe. De Alevieten hebben Atatürk, tijdens zijn onafhankelijkheidsstrijd, altijd gesteund en prefereerden een seculiere staat boven die van de sharia-wetgeving (wetgeving van de koraan). De Alevieten hoopten dat zij op basis van gelijkwaardigheid zonder gediscrimineerd te worden, aan de culturele, sociale, economische en politieke leven van Turkije deel te kunnen nemen. Hoewel de positie van de Alevieten t.o.v. voor de seculiere staat iets verbeterd is, worden zij nog steeds in grote mate achtergesteld en gediscrimineerd en in erge geval vermoord.
DE ALEVIETISCHE FILOSOFIE
De Alevietische filosofie is gebasserd op: Humanisme
“Het grootste boek dat gelezen moet worden is de mens zelf”
De mens staat centraal in de Alevietische cultuur. Het is een Humanistische filosofie en gedachte. Om tot God te komen, om tot God te gedenken is het noodzakelijk om de goddelijke essentie in de mens te herkennen. De belangrijkste regels waaran Alevieten zich moeten houden, zijn dan ook van humanistische en morele aard. Een aantal hiervan luiden als volgt.
maken in sekse, kleur, ras en geloof”
HET BELANG VAN KENNIS EN ONTWIKKELING IN ALEVIETISME
“De weg die NIET leidt tot ontwikkeling van de mens, eindigt in het duister”
De Alevieten beschouwen ontwikkeling en vooruitgang niet als iets kwaads of slechts maar, juis als iets wat de mensheid ten goede kan komen. Dat wil zeggen voor zover deze ontwikkelingen een bijdrage kunnen leveren aan de vrede, rechtvaardigheid en een betere relatie tussen mensen in de wereld. De Alevieten hechten dan ook veel waarde aan het onderwijs van zowel vrouwen als mannen.
DE RELIGIEUZE BIJEENKOMSTEN: DE CEM (Djem)
De Alevieten hebben hun eigen religieuze bijeenkomst, de CEM, waar mannen en vrouwen gezamenlijk aan deelnemen. Behalve de religieuze betekenis heeft de Cem ook een sociale betekenis. Tijdens de Cem worden de onderlinge geschillen besproken en opgelost. Bovendien wordt de eenheid en solidariteit in de gemeenschap bekrachtigd. Verder worden er “Nefes” (Alevietische liederen), begeleidt met een “Saz” (snaar instrument), gezongen en wordt de “Semah” (een rituele dans) door mannen en vrouwen gedanst.
DE ALEVIETISCHE POËZIE EN LIEDEREN
De Cem, de Semah en de gehele levenswijze van de Alevieten weerspiegelen, hun specifieke
cultuur en poëzie en filosofie. De Alevietische filosofie wordt ook tot uiting gebracht
in de Alevietische poëzie en liederen.
De liederen met hun telkens terugkerende thema’s van verzet tegen de onderdrukking en de
liefde voor de mensheid maar ook de specifieke kennis van de Alevitische filosofie en
levenswijze komen in deze volksmuziek aan de ordebezetten een belangrijke plaats in de
Turkse volksmuziek. Door de
eeuwen heen zijn het de Alevietische dichters en zangers geweest die de Alevietische
gedachtegoed verkondigd hebben.
Een van de bekendste onder hen is Pir Sultan Abdal die in de zestiende eeuw leefde.
Hij was een mensenrechten activist en een vrijheidsstrijder die opkwam voor de zwakken en
de onderdrukten. Hij kwam in opstand met zijn poëzie en liederen
waarin hij liefde en vrede predikte tegen het onrecht, onderdrukking en bedrog.
Zijn gediechten en liederen worden nog steeds veel gelezen en gezongen.
Een ander bekende dichter is Yunus Emre die in de dertiende eeuw leefde. Het jaar 1991 was door UNESCO uitgeroepen tot het jaar van Yunus Emre en stond in het teken van liefde en vrede.
DE POSITIE VAN DE VROUW BINNEN DE ALEVIETISME
Alevieten zijn anti-fundamentalistisch en progressief. Binnen het Alevietisme zijn de
vrouw en de man gelijkwaardig, dus gelijke positie voor vrouwen en mannen.
Beide hebben verantwoordelijkheden in het openbaar- en prive leven.
Vrouwen nemen net als mannen deel aan bijvoorbeeld discussies over het geloof, politiek
en de houding ten opzichte van anderen. Zij heeft dezelfde rechten en plichten als de man
en in sommige gevallen zelfs meer rechten.
Ook in de historische ontwikkeling van het Alevietisme hebben vrouwen een belangrijke rol
gespeeld. Juist omdat vrouwen op voet van gelijkwaardigheid aan alle aspecten van het
sociale leven deelnamen en deelnemen, is er jegens Alevieten veel leugens verzonnen en
aan Alevieten vaak ‘onzedelijkheid gedrag’ toegeschreven zoals: ‘als mannen en vrouwen bij
elkaar in één ruimte aanwezig zijn, dan moet dat wel tot uitspattingen leiden’, zo menen zij
die aan man en vrouw een eigen (ondergeschikte) plek toemeten, o.a. de Soennieten.
Dit soort vooroordelen en de lasterverhalen die erdoor zijn ontstaan, zijn echter niet op
de werkelijkheid gebaseerd. Het is verzonnen om de Alevieten in discrediet te brengen omdat men
wist en weet dat het gedachtegoed van Alevietisme, gelijkwaardigheid en respect voor vrouwen,
de gesettelde orde in gevaar zou brengen vanwege de humane en progressieve gedachten.
De vrouw heeft bij de Alevieten altijd samengewerkt met de man, geleerd en waarnodig samen
gevochten met de man. Zij aan zij.
De Alevietische vrouwen zijn vrij in hun kledij en zijn niet verplicht om hoofddoeken te
dragen.
SIGNIFICANTE VERSCHILLEN TUSSEN ALEVIETEN EN SOENNITEN
De grootste verschillen tussen Alevieten en Soenniten zijn:
Meer Informatie ?
Als U meer informatie wilt over de Alevietisme dan kunt U kontakt opnemen met de:
Alevitische Cultuur- en Solidariteitsvereniging Huizen
E-mail: info@huizen-alevi.nl